හෙට බිහිවන බෙදුම්වාදයේ අලුත්ම ගොදුරු බිම ‘බුගන්විල්’

පැපුවා නිව්ගිනියාවේ  Papua New Guinea කොටසක් වන දූපත් කිහිපයක් ‘ස්වාධීනත්වය’ දිනා ගැනීම සදහා වන ජනමත විචාරණයකට ලබන සෙනසුරාදා මුහුණ දෙනවා. ඡන්ද විමසීම අපේක්ෂා කළ පරිදි සිදුවුවහොත් ‘බුගන්විල්’  Bougainville ලෝකයේ ඊළඟ රට බවට පත්විය හැකි බවයි ජාත්‍යන්තර මාධ්‍ය කියන්නේ.

207,000ක් පමණ වන බුගන්විල් වැසියන් නිව්ගිනියාවෙන් වැඩි ස්වාධීනත්වයක් හෝ ස්වාධීනත්වයක් අවශ්‍යද යන්න පිළිබඳව ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීම සමග බුන්ගාවිල් ඉතිහාසය යළි ලියවීම සිදුවනු ඇති බවයි ජාත්‍යන්තර මාධ්‍ය වාර්තාවල සදහන් වන්නේ.

නිරීක්ෂකයින් අපේක්ෂා කරන්නේ හතරෙන් තුනක් පමණ ස්වාධීනත්වය සඳහා ඡුන්දය ප‍්‍රකාශ කරනු ඇති බවයි. කෙසේ වෙතත් ජනමත විචාරණය පළමු පියවරක් පමණක් බවයි ඔවුන් වැඩි දුරටත් පවසන්නේ.

නිදහස ලැබෙන්නේ ඇයි ?

මෙම දූපත් 18 වන සියවසේ ප්‍රංශ ගවේෂකයෙකුගේ නමින් නම් කරන ලද අතර 19 වන සියවස අවසානයේ ජර්මානු යටත් විජිතයක් වන ‘ජර්මානු නිව් ගිනියා’වේ කොටසක් බවට පත්වුණා.

පළමුවන ලෝක සංග්‍රාමයේදී ඕස්ට්‍රේලියාව එහි පාලනය අතට ගත් අතර 1975 වන තෙක් (දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේ ජපාන පාලනයේ කෙටි කාලයක් සහිතව) එහි රැඳී සිටි අතර ලක්ෂ තුනක පමණ ජනගහනක් ඇති බුගන්විල් සෑම විටම මුරපොළක් වශයෙන් පැවතුණා.

ජර්මානුවන්ගේ පළමු පරිපාලන මධ්‍යස්ථානය 1905 සිට ඔවුන්ගේ පාලනය ආරම්භ වී වසර 21 ක් ගතවන තෙක් ස්ථාපිත වුණේ නැහැ.

බෝගන්විලා ජන සාහිත්‍යය අනුව ‘කදුකරයේ මධ්‍යම සහ උතුරු බෝගන්විලා ඇතැම් ප‍්‍රදේශ පල්ලි හෝ යටත් විජිත පාලන තන්ත‍්‍රය සමග සම්බන්ධතා පැවැත්වීමට පියවර ගෙන තිබෙන්නේ දෙවැනි ලෝක සංග‍්‍රාමයෙන් පසුවයි.

බුගන්විල් ගරිල්ලා සටන්කරුවන්

1975 දී පැපුවා නිව්ගිනියාවට නිදහස ලබා දුන් විට එතරම් උනන්දුවක් නොතිබුණ ද බුගන්විල් පළාතක් බවට වුණා.

ඇත්ත වශයෙන්ම පැපුවා නිව්ගිනියාව පිහිටුවීමට ටික කලකට පෙර නිදහස ප්‍රකාශ කිරීමක් පවා සිදු වුණා. එය ‘උතුරු සොලමන් ජනරජය’ Republic of the North Solomons”.  නිර්මාණය කිරීමේ උත්සාහයක්. කෙසේ වෙතත් එය ඕස්ට්‍රේලියාව සහ පැපුවා නිව්ගිනියාව විසින් නොසලකා හැරියා.

ස්වාධීනත්වය සදහා වන අරගලය 20 වන සියවස තුළ වර්ධනය වූ බුගන්විල් අනන්‍යතාවයේ ප්‍රකාශනයක් වශයෙන් සැලකෙනවා. ආරම්භයේ දී වතු යටත් විජිතවාදයට ප්‍රතිචාරයක් ලෙස එය වර්ධනය වූයේ වර්ගවාදය සහ ආර්ථික සූරාකෑමට එරෙවයි.

එම අනන්‍යතාවයේ මූලික සලකුණ වූයේ අඳුරු සමේ වර්ණයයි dark skin colour – බොහෝ බුගන්විල් වැසියන්ට පැපුවා නිව්ගිනියා වැසියන්ට වඩා තද සමක් තිබෙනවා.

නිදහස ප්‍රකාශයට පත් කිරීමෙන් පසු අතෘප්තිය සමනය වූ අතර 1988 දී වසර නවයක බෙදුම්වාදී යුද්ධයක් ආරම්භ වුණා.

බෙදුම්වාදී යුද්ධය හේතුවෙන් ඝාතනයට ලක්වූවන්ගේ සංඛ්‍යාව 4000 සිට 20,000 දක්වා පරාසයක පැවති අතර එය එවකට දුපතේ ජනගහණයෙන් සියයට 03 – 13ක් පමණ වුණා.

ජාත්‍යන්තර මැදිහත්කරුවන්ගේ සහාය ඇතිව 1997 දී සටන අවසන් වුණා. එහි ප්‍රතිඵලය වූයේ බුගන්විල් සාම ගිවිසුමයි  Bougainville Peace Agreement (BPA), 2005 දී ස්වයංක්‍රීය බුගන්විල් රජය විසින් නිර්මාණය කරන ලද අතර ස්වාධීනත්වය පිළිබඳ නොබැඳි ජනමත විචාරණයක non-binding referendum on independence. පොරොන්දුව ලබා දුන්නා.

බුගන්විල්හි සිවිල් යුද්ධය පැවති සටන්කරුවන්
1997 දී බුගන්විල් යුද්ධය ජාත්‍යන්තර මැදිහත්වීමෙන් පසුව අවසන් විය

ඉතින් එහි ඇති විකල්ප මොනවාද ?

ඡන්ද පත්‍රිකාවේදී මිනිසුන්ට විකල්ප දෙකක් ඇත: වැඩි ස්වාධීනත්වයක් හෝ ස්වාධීනත්වයක්.

අපේක්ෂාව නම් පළාත ස්වාධීනත්වයට පක්ෂව ඡන්දය දෙනු ඇත – නමුත් එය ලබා දී නැත, එබැවින් සිදුවිය හැකි ප‍්‍රතිඵල තුනක් තිබෙනවා.

  • නිදහස් විකල්පය ප්‍රතික්ෂේප කරමින් ජනතාව වැඩි ස්වාධීනත්වයක් සඳහා ඡන්දය දෙයි. එවැනි අවස්ථාවකදී, බුගන්විල් පීඑන්ජී හි කොටසක් වන අතර විස්තර සකස් කරනු ඇත
  • ජනතාව නිදහස සඳහා ඡන්දය දෙන අතර PNG පැපුවා නිව්ගිනියා ඡන්දය පිළිගනී. එවිට පළාත ස්වෛරී රටක් බවට පරිවර්තනය වනු ඇත
  • ජනතාව නිදහස සඳහා ඡන්දය දෙන නමුත් පීඑන්ජී එහි ප‍්‍රතිඵල පිළිගන්නේ නැත. මෙය නව අර්බුදයකට හා නැවුම් ගැටුමකට තුඩු දිය හැකිය

ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීම නොවැම්බර් 23 සිට දෙසැම්බර් 7 දක්වා පැවැත්වෙන අතර ප‍්‍රතිඵල දෙසැම්බර් මාසයේදී බලාපොරොත්තු වෙනවා.

ජනමත විචාරණ කොමිෂන් සභාවේ ප්‍රධානත්වය දරන්නේ හිටපු අයර්ලන්ත අගමැති බර්ටි අර්න් Bertie Ahern විසිනි. ඔහු උතුරු අයර්ලන්ත සාම ක්‍රියාවලියේ කොටසක් ලෙස 1998 සුබ සිකුරාදා ගිවිසුම සාකච්ඡා කිරීමට සහාය වුණා.

“ලෝකයේ දෑස් දෙස බලා සිටින ආඩම්බරයක් තිබේ” යැයි අර්න් මහතා මේ සතියේ ලිවීය “මෙම ක්‍රියාවලිය විශ්වසනීය එකක් වනු ඇතැයි මම විශ්වාස කරමි. වරක් යුද ආයුධවලින් සිදු වූ බිය සහ බිය ගැන්වීම් වලින් තොරය.”

බුගන්විල් වැසියන්ට ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීම සඳහා ලියාපදිංචි වන පෝස්ටරයක්
බුගන්විල් වැසියන්ට ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීම සඳහා උනන්දු කරන පෝස්ටරයක්

පැපුවා නිව්ගිනියාව පවසන්නේ කුමක්ද ?

ජනමත විචාරණ ක්‍රියාවලිය සඳහා වන අරමුදල් මධ්‍යම රජය මීට පෙර අත්හිටුවා ඇති අතර එහි මනාපය වන්නේ කලාපය රට තුළ රැඳී සිටීමයි.

ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී නව අගමැති ජේම්ස් මාරපේ නැවත වරක් කියා සිටියේ ‘ඡන්දය නොපැමිණෙන බවත් එහි ප්‍රතිඵලය පැපුවා නිව්ගිනියාව සහ බුගන්විල් ආණ්ඩු විසින් ‘සාකච්ඡා කරනු ඇති’ බවයි.

ඉතින් පැපුවා නිව්ගිනියාවට බුගන්විල් රැඳී සිටීමට අවශ්‍ය ඇයි ?

එකක් නම් බුගන්විල් ස්වාභාවික සම්පත් වලින් පොහොසත් වීමයි. යුද්ධය තඹ සහ රන් කැණීම් බොහෝමයක් නතර කළ අතරල පළාත යුද්ධයට පෙර පීඑන්ජී හි ධනවත්ම ප‍්‍රදේශයක් වුණා\

අනෙක් කනස්සල්ල නම් එය පූර්වාදර්ශයක් විය හැකි බවයි. බුගන්විල්ට නිදහස ලැබුණහොත් අනෙකුත් පීඑන්ජී පළාත් (20 ට වඩා වැඩි ගණනක්* වැඩි ස්වයං පාලනයක් සඳහා වන ඉල්ලීම් ඉදිරිපත් කළ හැකියි.

බුගන්විල් නිදහස සඳහා සූදානම්ද ?

නව රට – එය සිදුවුවහොත් – කුඩා රටක් වනු ඇත. එය වර්ග කිලෝමීටර් 10,000 ට වඩා අඩු භූමි ප්‍රමාණයක් (සයිප්‍රසයට වඩා තරමක් විශාල වන අතර ලෙබනනයට වඩා තරමක් කුඩා වේ* වේ.

ඒ හා සමානවල එහි ජනගහනය ලෝකයේ කුඩාම එකක් වනු ඇත. පැසිෆික් අසල්වැසි වනුවාටුවලට වඩා තරමක් කුඩා වන අතර බාබඩෝස්වලට වඩා තරමක් විශාලයි.

නමුත් ඕස්ට්‍රේලියාවේ ලෝවි ආයතනයේ පර්යේෂණයන්ට අනුව බුගන්විල් ස්වයං විශ්වාසය තැබීම සඳහා වසර ගණනාවක් ගතවනු විය හැකියි.

පැපුවා නිව්ගිනියාව පවසන්නේ කුමක්ද ?

ජනමත විචාරණ ක්‍රියාවලිය සඳහා වන අරමුදල් මධ්‍යම රජය මීට පෙර අත්හිටුවා ඇති අතර එහි මනාපය වන්නේ කලාපය රට තුළ රැඳී සිටීමයි.

ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී නව අගමැති ජේම්ස් මාරපේ නැවත වරක් කියා සිටියේ ‘ඡන්දය නොපැමිණෙන බවත් එහි ප්‍රතිඵලය පැපුවා නිව්ගිනියාව සහ බුගන්විල් ආණ්ඩු විසින් ‘සාකච්ඡා කරනු ඇති’ බවයි.

ඉතින් පැපුවා නිව්ගිනියාවට බුගන්විල් රැඳී සිටීමට අවශ්‍ය ඇයි ?

එකක් නම් බුගන්විල් ස්වාභාවික සම්පත් වලින් පොහොසත් වීමයි. යුද්ධය තඹ සහ රන් කැණීම් බොහෝමයක් නතර කළ අතරල පළාත යුද්ධයට පෙර පීඑන්ජී හි ධනවත්ම ප‍්‍රදේශයක් වුණා\

අනෙක් කනස්සල්ල නම් එය පූර්වාදර්ශයක් විය හැකි බවයි. බුගන්විල්ට නිදහස ලැබුණහොත් අනෙකුත් පීඑන්ජී පළාත් (20 ට වඩා වැඩි ගණනක්* වැඩි ස්වයං පාලනයක් සඳහා වන ඉල්ලීම් ඉදිරිපත් කළ හැකියි.

බුගන්විල් නිදහස සඳහා සූදානම්ද ?

නව රට – එය සිදුවුවහොත් – කුඩා රටක් වනු ඇත. එය වර්ග කිලෝමීටර් 10,000 ට වඩා අඩු භූමි ප්‍රමාණයක් (සයිප්‍රසයට වඩා තරමක් විශාල වන අතර ලෙබනනයට වඩා තරමක් කුඩා වේ* වේ.

ඒ හා සමානවල එහි ජනගහනය ලෝකයේ කුඩාම එකක් වනු ඇත. පැසිෆික් අසල්වැසි වනුවාටුවලට වඩා තරමක් කුඩා වන අතර බාබඩෝස්වලට වඩා තරමක් විශාලයි.

නමුත් ඕස්ට්‍රේලියාවේ ලෝවි ආයතනයේ  Australia’s Lowy Institute පර්යේෂණයන්ට අනුව බුගන්විල් ස්වයං විශ්වාසය තැබීම සඳහා වසර ගණනාවක් ගතවනු විය හැකි බවයි.

බුගන්විල් හි වෙළඳපොළක කාන්තාව බුලත් කපනවා

රට ස්වාභාවික සම්පත්වලින් පොහොසත්. විශේෂයෙන් තඹවලින් පොහොසත්ය. ඕස්ට්‍රේලියානු පරිපාලනය යටතේ 1960 දශකයේ සිට මහා පරිමාණයෙන් මෙම සම්පත් උකහා ගත්තා. එහෙත් පතල් කැණීම් යුද්ධයෙන් අඩපණ වී ඇති අතර ආදායම බෙදා හැරීම ගැටුමට එක් සාධකයක් වුණා.

ලෝවි ආයතනය විසින් උපුටා දක්වන ලද එක් තක්සේරුවකට අනුව, බුගන්විල්ට ලැබිය හැක්කේ ස්වයං විශ්වාසනීය වීමට අවශ්‍ය ආදායමෙන් සියයට 56ක් පමණයි.

වෙනත් රටවල් කරන්නේ කුමක්ද ?

ආසන්නතම ධනවත් රට වන ඕස්ට්‍රේලියාව බුගන්විල්ගේ විශාලතම ආධාර සපයන්නා වන අතර සටන අවසන් කළ මැදිහත්වීමට සම්බන්ධ වුණා.

එය ‘සාකච්ඡා කරන ඕනෑම විසඳුමක්’ පිළිගන්නා බව පවසන නමුත් බොහෝ බුගන්විල් වැසියන් විශ්වාස කරන්නේ ඕස්ට්‍රේලියාව නිදහසට විරුද්ධ බවයි. ඒ අතර තව දුරටත් එක්සත් ජනපදය හා චීනය ද වර්ධනයන් දෙස සමීපව බලා සිටිනවා.

නව වරායක් ඇතුළුව බුගන්විල් හි ආයෝජනය කිරීම සඳහා චීනය දැනටමත් නියෝජිත කණ්ඩායමක් යවා ඇතැයි විශ්වාස කරනවා. බීජිනය මෑතකදී පැසිෆික් සාගරයේ දූපත් ජාතීන් සමඟ සබඳතා වැඩි දියුණු කිරීම සඳහා සිය ප්‍රයත්නයන් වැඩි කර ඇති අතර සොලමන් දූපත් හා කිරිබාටි සමඟ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා ඇති කර ගෙන තිබෙනවා.

මේ අතර එක්සත් ජනපදය, ඕස්ට්‍රේලියාව, නවසීලන්තය සහ ජපානය සමඟ – ජනමත විචාරණයට සහාය වීම සඳහා අරමුදල් සපයා තිබෙනවා.

බී.බී.සී ලෝක සේවය ඇසුරිණි

Recommended For You

About the Author: Editor