කාන්තාර පළගැටි ආක‍්‍රමණ හමුවේ අප‍්‍රිකාව යළි සාගතයක් අභියස

කාන්තාර පළඟැටියන් Locust plagues විශාල ප්‍රමාණයක් බටහිර අප්‍රිකාවේ සහරානු කලාපයේ  West Africa සහ දකුණු ආසියාවේ ආහාර සැපයුම් හා ජීවනෝපායන්ට එරෙහිව දැවැන්ත ආක‍්‍රමණයක් දියත් කර ඇත. එය වසර 25කට පසුව මෙම රටවල් මුහුණ දෙන අති දැවැන්ත ම කාන්තාර පළගැටි ආක‍්‍රමණයයි.

කාන්තාර පළඟැටියක් සාමාන්‍යයෙන් ලැජ්ජාශීලී හුදෙකලා ජීවිතයක් ගත කිරීමට කැමතියි. එනිසා ඔවුන් බොහෝ විට නිහඬව ජීවිතයක් ගත කරනවා. නමුත් දේශගුණික හේතු මේ නිහඬ ජීවිතයට බාධා කරන මොවුන්ව සක‍්‍රීය කරමින් ‘අක‍්‍රමණියන් බවට’ පත් කරනවා. ඊට පසු ඇතිවන්නේ දැවැන්ත විනාශයක්. ඔවුන් ‘කොල්ලකාරී’ පළිබෝධයන් බවට පත්වන අතර අති දැවැන්ත රංචු බවට පත්වී ආක‍්‍රමණය ආරම්භ කරනවා.

පළඟැටියන්ගේ එවැනි රංචුක් ඇතැම් විට බිලියන 10ක් දක්වා ඉහළ යා හැකි අතර කිලෝමීටර් සිය ගණනක් පුරා පියඹා යමින් තම ව්‍යාප්තිය පුළුල් කර ගැනීමට හැකියි. ඔවුන්ට දිනකට කිලෝමීටර 200ක් දක්වා ගමන් කළ හැකි අතර, ග්‍රාමීය ජීවනෝපායන් විනාශ කර දමමින් ආහාර ගැනීමට හා ප්‍රජනනය කිරීමට පහසු අවකාශයක් නිර්මාණය කරගත හැකියි.

එක්සත් ජාතීන්ගේ ආහාර හා කෘෂිකර්ම සංවිධානයට අනුව සාමාන්‍ය රංචුවකට පවා වසරකට පුද්ගලයින් 2500ක් පෝෂණය කිරීමට තරම් බෝග විනාශ කළ හැකියි.

එක්සත් ජාතීන්ගේ වාර්තාවට අනුව 2003-05 දී බටහිර අප්‍රිකාවේ අන්තිම විශාල නැගිටීම – රංචු සංඛ්‍යාවේ තියුණු වැඩිවීමක් දැකිය හැකි වූ අතර අස්වැන්න අලාභ සඳහා ඩොලර් බිලියන 2.5ක් විය. එය කිිසිසේත් මෙම කලාපයට දරාගත නොහැකි අලාභයකි.

රංචු වාර්තා කරන රටවල් ගණන 1926 – 2019 : තද කොළ පැහැයෙන් ‘වසංගත’ තත්ත්වය ද ලා කොළ පැහැයෙන් පහත වැටීම ද කහ පැහැයෙන් ‘පසුබෑම’ ද දැක්වේ.

එහෙත් 1930, 40 සහ 50 දශකවල විශාල හා හානිකර නැගිටීම් ද සිදුවිය. ඔවුන්ගෙන් සමහරක් කලාප ගණනාවකට විහිදුණු අතර එය ‘වසංගතය’ ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට අවශ්‍ය සංඛ්‍යා කරා ළඟා විය.

සමස්තයක් ලෙස ගත් කල ලෝක ආහාර සංවිධානය තක්සේරු කර ඇත්තේ කාන්තාර පළඟැටියන් පෘථිවියේ පුද්ගලයන් 10 දෙනෙකුගෙන් එක් අයෙකුගේ ජීවනෝපායට බලපාන බවයි. එය ලෝකයේ භයානක සංක්‍රමණික පළිබෝධකය බවට පත් කරයි.

අප‍්‍රිකානු සහරා කලාපය යළිත් දරුණු සාගත තත්ත්වයක් කරා කැදවා ගෙන යමින් දශක කිහිපයකට පසු ‘කාන්තාර පළඟැටියන්’ අති දැවැන්ත රංචු වශයෙන් දැන් අප්‍රිකාවේ ජිබුටි, එරිත්‍රියාව, ඉතියෝපියාව සහ සෝමාලියාව සහ ඉන් ඔබ්බට මුළු උප කලාපයේම ආහාර සුරක්ෂිතතාවයට තර්ජනය කරමින් ව්‍යාප්ත වෙමින් සිටියි.

සෝමාලියාවේ සහ ඉතියෝපියාවේ විනාශය සිදු කිරීමෙන් පසු කාන්තාර පළිගැටීන් කෙන්යාව පුරා ව්‍යාප්ත වෙමින් පවතී. එය වසර 70කට පසු කෙන්යාව මුහුණ දෙන දරුණුතම පළගැටි වසංගත වන අතර සෝමාලියාවේ සහ ඉතියෝපියාවේ 25කට පසු පළගැටි උවදුරට ලක්ව සිටී.

අර්බුදයට ප්‍රතිචාර වශයෙන් සෝමාලියාව ජාතික හදිසි අවස්ථාවක් ප්‍රකාශයට පත් කර තිබෙන අතර නැගෙනහිර ප්‍රදේශවල කෘමීන් කපු, තිරිඟු, බඩ ඉරිඟු සහ වෙනත් භෝග විනාශ කර ඇති අතර අප අසල්වැසි පාකිස්ථානය ද කාන්තාර පළගැටියන්ගේ ආක‍්‍රමණයට ගොදුරව සිටී.

ඉදිරි ජුනි මාසය වන විට වත්මන් පළගැටි ගහණය සියයට 500 ගුණයකින් වර්ධනය විය හැකි බව ලෝක ආහාර සංවිධානය FAO නිවේදනයක් නිකුත් කරමින් පවසයි.

මේ අතර තවත් කලාපීය හා ඊට ආසන්න රාජ්‍ය කිහිපයක් කාන්තාර පළගැටි ආක‍්‍රමණය ගැන අවධානයෙන් සිටින බව ද ලෝක ආහාර සංවිධානයේ වාර්තාවේ සදහන් වේ.

මුලාශ්‍රය: FAO, 2020 පෙබරවාරි

සමහර රංචු ඉදිරි දිනවලදී උගන්ඩාවට සහ දකුණු සුඩානයට ළඟා විය හැකි අතර නැගිටීම කලාපීය වසංගතයක් බවට පත්විය හැකි නම් එය විසඳා ගත නොහැකි බව FAO අනතුරු අඟවා තිබේ.

මේ වන විටත් පළිබෝධකයන් විසින් සෝමාලියාවේ සහ ඉතියෝපියාවේ ගොවි බිම් අක්කර 175,000 කට වැඩි ප්‍රමාණයක් විනාශ කර තිබුණි. වර්ග කිලෝමීටර් 350 (වර්ග සැතපුම් 135) හරහා ඔවුන් දිනකට වෘක්ෂලතා ටොන් 1.8 ක් අනුභව කරන බව FAO පවසයි. කෙන්යාවේ එක් රංචුවක් කිලෝමීටර 40 ක භූමි ප්‍රදේශයක් කිලෝමීටර 60 කින් (සැතපුම් 25 ක් හා සැතපුම් 40 ක්) ආවරණය කළ බව එම සංවිධානය විශ්වාස කරයි.

පළඟැටියෙකු කොපමණ ප්‍රමාණයක් පරිභෝජනය කළ හැකිද?

වැඩිහිටි කාන්තාර පළඟැටියෙකුට සෑම දිනකම තමන්ගේම බර ආහාරයට ගත හැකිය – ග්‍රෑම් 2 ක් පමණ.

කාන්තාර පළඟැටි ආක‍්‍රමණය හේතුවෙන් කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනය පහත වැටෙනු ඇතැයි කලාපයේ බලධාරීන් දැන් බිය වෙති. ගංවතුර හා නියඟයේ බලපෑමෙන් දැනටමත් පීඩා විඳින ප්‍රදේශයක ආහාර සැපයුමට තවදුරටත් තර්ජනය කරයි. කලාපයේ මිලියන 20කට වැඩි පිරිසකට පීඩාවට පත්විය හැකි බව එක්සත් ජාතීන් පවසයි.

‘කෙන්යාව සහ ඉතියෝපියාව ගැන අපි වඩාත් සැලකිලිමත් වන්නේ මෙම විශාල රංචු ඇති ප්‍රදේශ දෙක නිසා,’යැයි ලෝක ආහාර සංවිධානයේ පළඟැටියන් පිළිබඳ පුරෝකථන නිලධාරි කීත් ක්‍රෙස්මන් Keith Cressman, the FAO’s senior locust forecasting officer. පවසයි.

‘ඊට අමතරව, ඉතියෝපියාවේ අභිජනනය සිදු වෙමින් පවතී. එබැවින් පළඟැටියන් සංඛ්‍යාව වැඩි වෙමින් පවතී’ ඔහු කියයි.

Keith Cressman, the FAO’s senior locust forecasting officer.

ඊසානදිග කෙන්යාවේ සේවය කරන 68 හැවිරිදි අලි බිලා වකෝ Ali Bila Waqo, දිගු නියඟයක් අවසන් වීමෙන් පසුව මෙම කන්නයේ හොඳ ධාන්‍ය අස්වැන්නක් බලාපොරොත්තු විය. නමුත් පළඟැටියන් ඔහුගේ බඩ ඉරිඟු සහ බෝංචි සියල්ලම විනාශ කර ඇත.

“ඔවුන් අපේ ධාන්ය වර්ග බොහොමයක් අනුභව කළ අතර ඔවුන් අනුභව නොකළ දේ වියළී ගියේය,” ඔහු පවසයි. 

“ඒකෙන් අපිට ගොඩක් රිදුණා. කෑම අපි ඇස්වලින් දැක්කා. ඒත් අපිට කවදාවත් ඒක රස විඳින්න ලැබුණේ නැහැ.”

1960 ගණන්වල පළඟැටියන් බෝවීම පිළිබඳව සිහිපත් කරන වකෝ, රංචු අහස කළු කරන ආකාරය විස්තර කරයි.

“එය අඳුරු වන අතර ඔබට සූර්යයා දැකිය නොහැක” යනුවෙන් ඔහු පවසයි.

අධික කාලගුණය අර්බුදයට රුකුල් දී තිබේ

වර්තමාන පළගැටි ආක‍්‍රමණයට හේතු 2018-19 සුළි සුළං හා අධික වර්ෂාව දක්වා දිව යයි.සාමාන්‍යයෙන් බටහිර අප්‍රිකාව සහ ඉන්දියාව අතර රටවල් 30 ක පමණ ශුෂ්ක ප්‍රදේශවල කාන්තාර ලොස්කොස්ට් ජීවත් වේ. එය වර්ග කිලෝමීටර් මිලියන 16 ක් (වර්ග සැතපුම් මිලියන 6.2) පමණ වේ. එහෙත් මීට වසර දෙකකට පෙර දකුණු අරාබි අර්ධද්වීපයේ ඇති තෙත්, හිතකර තත්වයන් පරම්පරා තුනක පළඟැටියන් හඳුනා නොගෙන සමෘධිමත් වීමට ඉඩ දී ඇතැයි එක්සත් ජාතීන් පවසයි.

2019 මුල් භාගය වන විට පළමු රංචු යේමනය, සවුදි අරාබිය සහ ඉරානය දෙසට ගමන් කරමින් නැගෙනහිර අප්‍රිකාවට යාමට පෙර තවදුරටත් බෝ විය. තව දුරටත් රංචු පිහිටුවන ලද අතර පසුගිය වසර අවසන් වන විට එරිත්‍රියාව, ජිබුටි සහ කෙන්යාව යන රටවල වර්ධනය විය.

රතු මුහුදේ දෙපස රංචු වර්ධනය වෙමින් ඊජිප්තුව, සුඩානය, සෞදි අරාබිය සහ යේමනයට සහ ඉන්දියා-පකිස්තාන් දේශ සීමාවට බලපායි – එක්සත් ජාතීන් විසින් විස්තර කර ඇති තත්වය “අතිශයින් භයානක” ය.

පුළුල් භූගෝලීය ප්‍රදේශයක් හේතුවෙන් එවැනි බෝවන රෝග කුප්‍රකට ලෙස සටන් කිරීමට අපහසු වුවද, FAO හි ක්‍රෙස්මන් මහතා විශ්වාස කරන්නේ මෙම පළඟැටියන් නැගිටීම මැඩපැවැත්වීම සඳහා මීට පෙර තවත් බොහෝ දේ කළ හැකිව තිබූ බවයි.

“සමහර ප්‍රධාන රටවල පාලනය සඳහා වඩා සාර්ථක හා සාර්ථක උත්සාහයන් තිබුනේ නම්, එය තත්වය අවම කිරීමට ඉඩ තිබුණි,” ඔහු පැවසීය.

මිනිසුන් විශාල රංචුවලට මුහුණ දීමට උත්සාහ කරති

අප්‍රිකාවේ පළඟැටියන්ගේ රංචුව ඔවුන්ගේ ප්‍රමාණය හා විනාශකාරී විභවය අනුව පෙර නොවූ විරූ පරිදි, රටවල් ඒවා සමඟ ගනුදෙනු කිරීමට පොරකමින් සිටී. පුපුරා යාම පාලනය කිරීම ප්‍රධාන සාධක දෙකක් මත රඳා පවතී – අධීක්ෂණය සහ ඵලදායි පාලනය.

FAO විසින් මෙහෙයවනු ලබන කාන්තාර පළඟැටියන් තොරතුරු සේවාව, ආක්‍රමණ සහ අභිජනන කාලය, පරිමාණය සහ පිහිටීම පිළිබඳ පුරෝකථනයන්, පූර්ව අනතුරු ඇඟවීම් සහ අනතුරු ඇඟවීම් සපයයි. නමුත් අප්‍රිකාවේ ජනගහනය තීරණාත්මක මට්ටම් කරා ළඟා වූ පසු පළඟැටියන්ගේ ජනගහනය අඩු කිරීමට මෙන්ම වැඩි රංචු සෑදීම හා පැතිරීම වැළැක්වීමට හදිසි පියවර ගත යුතුය.

පළඟැටියන් රංචු හසුරුවන ආකාරය

“කෙන්යාවේ සහ ඉතියෝපියාවේ – සහ ඉතා මැනවින් සෝමාලියාවේ ඉතා විශාල පරිමාණයේ ගුවන් පාලන මෙහෙයුම් අවශ්‍යයි. නමුත් ආරක්ෂක තත්වය නිසා මෙය කළ නොහැකි ය” යැයි ක්‍රෙස්මන් මහතා පවසයි.

“පළඟැටියන්ගේ ජනගහනය දැන් ප්‍රධාන වශයෙන් පරිණත රංචුවල සිටින බැවින් ඔවුන්ට ගුවන් යානා වලින් තදින් පහර දීම වඩාත් සුදුසුය. එවිට අපට පරිණත හා බිත්තර දැමිය හැකි සංඛ්‍යාව අඩු කළ හැකිය.”

ජෛව පළිබෝධනාශක හෝ ස්වාභාවික විලෝපිකයන් හඳුන්වාදීම වැනි පරිසර හිතකාමී විසඳුම් පිළිබඳව අඛණ්ඩ පර්යේෂණ සිදු වුවද, බහුලව භාවිතා වන පාලන ක්‍රමය වන්නේ පළිබෝධනාශක ඉසීමයි.

අත් පොම්ප, ගොඩබිම් වාහන හෝ ගුවන් යානා මගින් පළිබෝධකයන්ට වැසි ඇති අතර, සාපේක්ෂව කෙටි කාලයක් තුළ මුළු රංචුවම රසායනික ද්‍රව්‍ය මගින් ඉලක්ක කර මරා දැමිය හැකිය.

කෙන්යාවේ ආක්‍රමණයට එරෙහිව සටන් කිරීමට දරන ප්‍රයත්නයන් ගුවන් ඉසීමෙන් තීව්‍ර වී ඇති නමුත් විශාල, දුර බැහැර ප්‍රදේශවල මෙතරම් විශාල ජනගහනයක් පාලනය කිරීම සැපයුම්මය අභියෝගයක් ලෙස පවතී.

දශක ගණනාවක් තිස්සේ පළඟැටියන් සමඟ ගනුදෙනු කිරීමට සිදු නොවූ රටවල් හා කලාපවල එය විශේෂයෙන් දුෂ්කර වන්නේ යටිතල පහසුකම් නොමැති අතර සාමූහික මතකයක් නොමැති බැවිනි.

“රංචු ආපසු පැමිණෙන විට එය සැලකිය යුතු භීතියක් ඇති කළ හැකිය” යැයි ක්‍රෙස්මන් මහතා පවසයි.

සෝමාලියාව, ඉතියෝපියාව සහ කෙන්යාව මෙන්ම පකිස්ථානය ද ගත් ක්‍රියාමාර්ග ඊළඟට කුමක් සිදුවේද යන්න දැන් තීරණය කරනු ඇත. වර්තමාන නැගිටීම වැඩි දේශසීමා තරණය කර වැඩි ප්‍රදේශයකට ආසාදනය වී වැඩි භෝග විනාශ කළහොත් එය “වසංගතයක්” ලෙස ප්‍රකාශ කළ හැකිය.

එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය පවසන්නේ කලාපයේ ගුවන් හා භූමි ඉසීමේ මෙහෙයුම් දැනට ප්‍රමාණවත් නොවන බවත් අර්බුදය විසඳීම සඳහා ඩොලර් මිලියන 70 ක් (ඩොලර් මිලියන 54 ක්) හදිසි ආධාර ලබා දෙන ලෙසත් ජාත්‍යන්තර ආධාරකරුවන්ගෙන් ඉල්ලා සිටින බවයි.

නමුත් කෙන්යානු ගොවියෙකු වන අලි බිලා වකෝ සහ ඔහුගේ පවුලේ අයට දැන් ඕනෑම ක්‍රියාවක් ප්‍රමාද වනු ඇත. පළිබෝධකයන් බැස යන විට ඔවුන්ට එරෙහිව සටන් කිරීමට ඔවුන්ට කළ හැකි එකම දෙය වූයේ ජෙරිකන් මතට තට්ටු කිරීම සහ කෑ ගැසීමයි.

එහෙත්, සිදුවී ඇති දේ පිළිබඳව ඔහු දාර්ශනිකව සිටියි.

“එය දෙවියන්ගේ කැමැත්තයි. මෙය ඔහුගේ හමුදාවයි” ඔහු පවසයි.

TEXT AND PICTURES BY BBC.COM

Recommended For You

About the Author: Editor