Covid-19 නිසා තවත් බරපතළ රෝගයක්: ‘කොරොනසොම්නියා’ ගැන වහාම දැනුවත් වෙන්න !

කොවිඞ්-19 හෙවත් කොරෝනා වසංගතය සමග උද්ගතව ඇති සෞඛ්‍ය ගැටලු සහ නව සෞඛ්‍ය ගැටලු ගැන ලංකාවේ කිසිම අවධානයක් යොමු නොවන තරම්. ඒ නිසා අපි තවමත් අඳුරේ අතපතගාමින් සිටිනවා. අපිව වෙලාගෙන ඇති බරපතළ සෞඛ්‍ය ගැටලු ගැන අපි කිසිවක් නොදැන ඉතාගාතේ හැසිරෙමින් සිටිනවා.

ඒත් ජාත්‍යන්තර වශයෙන් නම් කොවිඞ්-19 විසින් නිර්මාණය කළ සෞඛ්‍ය ගැටලු, විශේෂයෙන් මානසික සෞඛ්‍ය ගැටලු ගැන දැවැන්ත පර්යේෂණ සිදුවෙමින් තිබෙනවා පමණක් නොව ඒවා පුළුල් ලෙස සමාජගත කරමින් ද තිබෙනවා.

මෙසේ ගෝලීය අවධානයක් යොමුව ඇති එක් ප‍්‍රධාන ගැටලූවක් වන්නේ ‘නින්ද නොයෑම’ ලෙස අපි සරලව හඳුන්වන තත්ත්වය. ඒත් මේ වන විට කොවිඞ්-19 නිසා නින්ද නොයෑම කියන්නේ ගෝලීය සෞඛ්‍ය ගැටලුවක්. ඒ සඳහා මේ වන විට අලුත් වචන පවා හඳුන්වාදී තිබෙනවා.

ඉතිං මේ තත්ත්වය තුළ අපි පසුගිය දා ජාත්‍යන්තර මාධ්‍යවල දැඩි අවධානයක් දිනාගත් ‘කොරොනසොම්නියා – coronasomnia’’ නම් රෝගී තත්ත්වය ගැන ඔබව දැනුවත් කිරීමට තීරණය කළා.

කඩාකප්පල්කාරී චර්යාවන් සහ අඛණ්ඩ අවිනිශ්චිතතාවයන් නින්ද නොයාමේ වර්ධනයට දායක වේ. ඒ සඳහා අපට කුමක් කළ හැකිද?

නව වසරත් යෝජනා සමඟ පැමිණේ. වඩාත්ම ජනප්‍රිය යෝජනාවලින් එකක් නම් ‘වැඩි නින්දක්’ ලබා ගැනීමයි. නමුත් ගැටලුවක් තිබේ. දැනට පවතින කොවිඩ් වෛරස් අර්බුදය නිසා හොඳ රාත්‍රී විවේකයක් ලබා ගැනීම සැලකිය යුතු ලෙස දුෂ්කර වී ඇත. සමහර ප්‍රවීණයන්ට ඒ සඳහා යෙදුමක් ඇත: ‘කොරොනසොම්නියා coronasomnia’ හෝ ‘කොවිඩ්-සොම්නියා’Covid-somnia.

කොවිඩ් -19 කාලය තුළ ජීවිතයේ ආතතියට සම්බන්ධ නින්ද නොයාම නිසා ලොව පුරා වෙසෙන ජනයාට බලපාන සංසිද්ධිය මෙයයි. එක්සත් රාජධානියේ, සවුත්හැම්ප්ටන් විශ්ව විද්‍යාලයේ 2020 අගෝස්තු මාසයේදී කරන ලද අධ්‍යයනයකින් හෙළි වූයේ නින්ද නොයෑමේ අත්දැකීම් ඇති පුද්ගලයින් සංඛ්‍යාව ඉහළ ගොස් ඇති බවත් මවුවරුන්, අත්‍යවශ්‍ය සේවකයින් සහ BAME කණ්ඩායම් ඇතුළු ප්‍රජාවන්ගේ නින්දේ ගැටලු වැඩි බවත්ය. 

චීනයේ, උපරිම අගුලු දැමීමේදී  නින්ද නොයෑමේ අනුපාතය 14.6% සිට 20% දක්වා ඉහළ ගියේය.  ඉතාලියේ සහ ග්‍රීසියේෙ සිදුකළ අධ්‍යයනයකට ප්‍රතිචාර දැක්වූවන්ගෙන් 40% ක් පමණ නින්ද නොයාම ඇති පෙන්වන ලදී. “නින්ද නොයාම insomnia ” යන වචනය වෙන කවරදාටත් වඩා  2020 දී ගුගුල් වල සොයා බලන ලදි.

අපෙන් බොහෝ දෙනෙක්ට දැන් නින්ද නොයති. වසංගතය එහි දෙවන වසරට එළඹීමත් සමඟ, මාස ගණනක් සමාජ දුරස්වීම අපගේ දෛනික චර්යාවන් සොලවා, වැඩ-ජීවන සීමාවන් මකා දමා, අපගේ ජීවිත තුළට අඛණ්ඩ අවිනිශ්චිතතාවයක් ගෙන එයි. (නින්දට විනාශකාරී ප්‍රතිවිපාක සමඟ) අපගේ සෞඛ්‍යය හා ඵලදායිතාව නිසා එය බරපතල ගැටළු වලට මුහුණ දිය හැකිය. එහෙත් ගැටලුවේ පරිමාව වෙනස් විය හැකි අතර, නින්දේ ආබාධවලට අප ප්‍රතිකාර කරන ආකාරය පිළිබඳ නව අංග හඳුන්වා දෙමින් අපගේ ජීවිත යථා තත්ත්වයට පත් කළ හැකිය.

ජීවිත කඩාකප්පල් කළා

වසංගතයකින් හෝ වේවා නින්ද නොයාම සමඟ ජීවත් වීම දුෂ්කර ය. නිරන්තරයෙන් නින්ද නොයෑම හෝ දුර්වල නින්දක් අත්විඳීම, තරබාරුකම, කාංසාව, මානසික අවපීඩනය, හෘද වාහිනී රෝග සහ දියවැඩියාව ඇතුළු දිගු කාලීන සෞඛ්‍ය බලපෑම් වලට හේතු විය හැක. 

බොහෝ සෞඛ්‍ය බලධාරීන් රාත්‍රියේ පැය හතකට වඩා අඩු යැයි වර්ගීකරණය කරන නින්ද ප්‍රමාණවත් නොවීම ඔබේ කාර්යයට ද බලපායි; බොහෝ අධ්‍යයනවලින් පෙන්නුම් කර ඇත්තේ එය ඔබට වැරදි කිරීමට වැඩි ඉඩක් ඇති බවත්, ඔබේ සාන්ද්‍රණය විනාශ කරන බවත්, ප්‍රතික්‍රියා කාලය වැඩි කරන බවත් ඔබේ මනෝභාවයන්ට බලපාන බවත්ය.

ශක්තිමත් වැඩ පිළිවෙලක් නොමැතිකම නින්ද නොයාමට හේතු විය හැකි අතර, ඔබ පෙරළීමට හා හැරවීමට හේතුව පැහැදිලි කළ හැකිය (ණය: ඇලමි)

ශක්තිමත් වැඩ පිළිවෙලක් නොමැතිකම නින්ද නොයාමට හේතු විය හැකිය

”අප බොහෝ දෙනෙකු දැනට නින්ද නොයෑමේ අභියෝගාත්මක තත්වයන්හි වර්තමාන වින්‍යාසය වෙතට පැමිණ ඇති බව” එක්සත් ජනපදයේ මනෝ චිකිත්සකයෙකු හා ස්නායු විශේෂඥ වෛද්‍ය ස්ටීවන් අල්ට්චුලර් පවසයි.

“ඔබට නින්ද නොයෑමක් තිබේ නම්, ඔබ හොඳ සමාගමක සිටී. ලෝකයේ බොහෝ දෙනෙක් ද එසේමය. එය කොවිඩ් හි අප අත්විඳින සියලු වෙනස්කම්වල ප්‍රතිඵලයකි”

මේ සඳහා බහුවිධ සාධක ක්‍රියාත්මක වේ. පළමුවෙන්ම, අපගේ දෛනික චර්යාවන් සහ පරිසරය කඩාකප්පල් වී ඇති අතර, අපගේ සර්කැඩියානු රිද්මය නොවෙනස්ව තබා ගැනීම දුෂ්කර කරයි. සාමාන්‍යයෙන්, අපේ දවස් අනතුරු ඇඟවීමේ ඔරලෝසු, ගමනාගමන, විවේක සහ නින්දට යන කාලසටහනකට දිව යයි. නමුත් කොවිඩ් -19 ඒ සියල්ල සොලවා ඇත. 

“කාර්යාල රැස්වීම්වල, නියමිත දිවා ආහාර විවේකයේ ඇති බාහිර සංඥා බොහොමයක් අපට අහිමි විය,” ඇල්ට්චුලර් පවසයි. 

“ඔබ කරන්නේ දුරස්ථ වැඩ අතරතුරේදී ඔබේ ශරීරයේ ඔරලෝසුව කඩාකප්පල් කිරීමයි.”

“ඔබේ මොළය කොන්දේසි සහිතයි. ඔබ සැමවිටම ඔබේ සේවා ස්ථානයේ හා වැඩ කරන අතර පසුව ඔබේ නිවසේ සිටින අතර ඔබ සැහැල්ලුවෙන් සිටී. එහි වෙනසක් තිබේ”‍

කැලිෆෝනියා විශ්ව විද්‍යාලයේ සායනික සෞඛ්‍ය මහාචාර්යවරියක් වන ඇන්ජෙලා ඩ්‍රේක් පවසන්නේ ‘අප නිවසේ සිට වැඩ කරන විට, අපට ව්‍යායාම අඩු වීම සහ ස්වාභාවික ආලෝකයට නිරාවරණය වීම අඩුවන විට නින්ද අප අසලට ඒම ප‍්‍රමාද කරනවා’

අප බොහෝ දෙනා දැනට නින්ද නොයෑමේ වර්තමාන අභියෝගාත්මක තත්වයන්හි වින්‍යාසය වෙතට පැමිණේ.

කාර්ය සාධනය පිළිබඳ ගැටළුව ද තිබේ. බොහෝ රටවල විරැකියාව ඉහළය. එබැවින් රැකියාවල නියුතු අයට තම රැකියාව දිගටම කරගෙන යාමට වෙහෙස මහන්සි වී වැඩ කිරීම පුදුමයක් නොවේ. ගැටළුව වන්නේ නිවසේ සිට වැඩ කිරීම නිවැරදි කිරීමට පෙර රේඛා බොඳ කළ හැකි අතර බොහෝ අයට දිගු  හෝ අක්‍රමවත් පැය ගණණක් වැඩ කිරීමට සිදුවීමයි.

ඇල්ට්චුලර් මෙසේ පවසයි. “අපට නිවස සහ රැකියාව අතර පැහැදිලි සීමාවන් අඩුය. අපගෙන් බොහෝ දෙනෙකුට, “රැකියාවෙහි වැඩ කිරීම” අතහැර දැමීම දැන් සම්පූර්ණයෙන්ම කළ නොහැකි දෙයක් වන අතර, කළ යුතු දේ ලැයිස්තුවෙන් සහ වැඩ කරන දිනපතා ආතතියෙන් විසන්ධි කිරීම වෙන කවරදාටත් වඩා දුෂ්කර ය”

මෙයට අමතරව අපගේ විනෝදාංශ සහ මිතුරන් අපට මග හැරී ඇත. අපගෙන් බොහෝ දෙනෙක් මානසික සෞඛ්‍ය ගැටලු අත්විඳිමින් සිටින අතර, එය නින්දේ ගැටලුවලට පෝෂණය විය හැකිය. අපගේ අවිනිශ්චිතතාවය සහ පාලනය නොමැතිකම පිළිබඳ සාමාන්‍ය හැඟීම ද නින්දේ ගැටලුවලට ගොදුරු විය හැකි අතර වසංගතයේ දීර්ඝායුෂ ද සාධකයකි.

“මුලදී, [වසංගතයේ] ආතතියෙන් මිදීමට මිනිසුන් පෙලඹීමක් ඇති විය. නමුත් කාලයත් සමඟ එය දිගටම කරගෙන යත්ම, බොහෝ මිනිසුන්ට දරාගත නොහැකි තරමට නින්ද නොයාම ඇතුළු විශාල ගැටළු ඇති වේ. ”ඩ්‍රේක් පවසයි.

සමහර නින්දේ ගැටලු “නිදන්ගත හා දිගු කල් පවතින” තත්වයකට පත්වනු ඇතැයි ඇය පවසන්නීය. මන්දයත් වසංගතය සමහර අවස්ථාවල ප්‍රතිකාර ලබා ගැනීමට ප්‍රමාදයන් ඇති කර ඇති බැවිනි. මිනිසුන් වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලබාගෙන ඇත්තේ හදිසි අවස්ථා වලදී පමණක් වන අතර සමහර සෞඛ්‍ය පහසුකම් කෙටි කාර්ය මණ්ඩලයක් හෝ කොවිඩ් -19 රෝගීන්ගෙන් පිරී ඇත.ඇඳට පෙර ප්‍රවෘත්ති පරිභෝජනය කිරීමට ඔබට බල කිරීමක් තිබිය හැකි නමුත් විශේෂ experts යන් පවසන්නේ ඔබට වඩා හොඳින් නිදා ගැනීමට අවශ්‍ය නම් දුරකථනය බිම තබන්න (ණය: ඇලමි)

නින්දට යාමට පෙර ප‍්‍රවෘත්ති ගැන සොයා බැලීමට ඔබට බල කිරීමක් තිබිය හැකි නමුත් විශේෂඥයන් පවසන්නේ ඔබට වඩා හොඳින් නිදා ගැනීමට අවශ්‍ය නම් දුරකථනය බිම තැබිය යුතු බවයි

ඇත්ත වශයෙන්ම, පසුගිය මාස 12 තුළ සෞඛ්‍ය සේවකයින්ට නින්ද නොයාම නිසා දැඩි ලෙස පහර වැදී ඇත. වසංගතයේ ආරම්භයේ සිටම නින්ද නොයාම, මානසික අවපීඩනය, කාංසාව සහ පශ්චාත් කම්පන ආතති ආබාධ (පීටීඑස්ඩී) වල ප්‍රමුඛතාවය මැනීම සඳහා 190,000 කට අධික සහභාගී වූවන්ගේ ගෝලීය අධ්‍යයන 55ක් ඔටාවා විශ්ව විද්‍යාලය විශ්ලේෂණය කළේය. සෞඛ්‍ය සේවකයින් අතර සියලු ආබාධ අවම වශයෙන් 15% කින් ඉහළ ගොස් ඇති අතර නින්ද නොයෑමේ අගය 24% දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත.

ඇල්ට්චුලර් පෙන්වා දෙන්නේ නින්ද නොයාම “සාමාන්‍යයෙන් පීටීඑස්ඩී සමඟ සම්බන්ධ වී ඇති” බවත්, ඔබ පෙරටුගාමී සේවකයෙකු වුවත් නැතත්, විශාල, ඍණාත්මක ලෝක සිදුවීම්වලින් පසුව නින්ද නොයාම වැඩිවීම සාමාන්‍ය දෙයක් බවත් ය. 

පොදුවේ ගත් කල, යමෙකු කම්පනයකට ලක්වන සෑම අවස්ථාවකම, එය කොවිඩ් -19 වැනි පුළුල් සෞඛ්‍ය හදිසි තත්වයක් වේවා, 9/11 වැනි පොදු ව්‍යසනයක් හෝ මෝටර් රථ අනතුරක් වැනි තවත් දෙයක් වේවා – ඔවුන්ට පීටීඑස්ඩී සමඟ දිගින් දිගටම නින්ද නොයෑමක් සිදුවිය හැකිය.

ආපසු සටන් කරන්නේ කෙසේද

විශේෂඥයන් පවසන්නේ නින්දේ ගැටලු පවතින විට උපකාර පැතීම වැදගත් බවයි – විශේෂයෙන් මේ දිනවල.

එක්සත් රාජධානියේ Sleep Charity  නියෝජ්‍ය ප්‍රධාන විධායක ලීසා ආර්ටිස් පවසන්නේ “වසංගතය මාස කිහිපයක් පමණක් නොව සැලකිය යුතු කාලයක් තිස්සේ නින්ද නොයාමේ ප්‍රවණතාව අඩු නොවීමට වැඩි ඉඩක් පවතින” බවයි. 

“එයට හේතුව මිනිසුන් නින්දෙන් පීඩා විඳීමට පටන් ගන්නා විට උපකාර පැතීමට නොහැකි නම්, ඔවුන්ගේ නින්දේ ගැටලු නින්දේ ආබාධයක් බවට පත්වීමට ඇති ඉඩ කඩයි”

විශාල, ඍණාත්මක ලෝක සිදුවීම් වලින් පසුව නින්ද නොයාම වැඩිවීම සාමාන්‍ය දෙයකි

නමුත් හොඳ ආරංචියක් තිබේ. වසංගතයට මාස දොළහක් ගතවන විට, සමහර විශේෂඥයන් සිතන්නේ එය නින්දේ ආබාධ සඳහා ප්‍රතිකාර කිරීමේදී දියුණුවක් ඇති කළ බවයි. 

නින්දේ ගැටලු සඳහා වඩාත් පොදු ප්‍රතිකාරය වන්නේ ”නින්ද නොයාම සඳහා වන සංජානන චර්යා චිකිත්සාවයි” (CBT-I ලෙස හැඳින්වේ), එය ඔබේ “නින්දේ සනීපාරක්ෂාව” වැඩි දියුණු කරයි (නිදසුනක් ලෙස ඇඳට යාමට පෙර දුම්පානය හෝ බීම පානය නොකෙරේ) සහ නින්ද සමඟ ඇඳ ඇසුරු කිරීමට ඔබේ මොළය පුහුණු කරයි. චර්යාත්මක වෙනස්කම් (ඇඳෙහි වැඩ කිරීමක් නැත). 

මිචිගන් විශ්ව විද්‍යාලය පසුගිය වසරේ කරන ලද අධ්‍යයනයකින් හෙළි වූයේ ටෙලිඩෙමඩිසින් හරහා සීබීටී-අයි ලබා ගත් රෝගීන්ට ඵලදායී ප්‍රතිකාර ලබා දුන් බවයි. ඔවුන්ට පෞද්ගලිකව තිබෙන්නට ඇති පරිදි ආධාර සඳහා වඩා හොඳ ප්‍රවේශයක් විවෘත කළ හැකිය.

ගැටලුව විසඳීමට පුද්ගලයන්ට කළ හැකි දේවල් ද තිබේ. 

ඩ්‍රේක් පවසන්නේ “මගේ ප්‍රධාන නීතිවලින් එකක් තමයි ඔබට ලැප්ටොප් එකේ වැඩ ඇඳේ සිට කරන්න බැහැ. එය කොතරම් සුවපහසුදැයි මට ප්‍රශ්නයක් නැත”

රාත්‍රියේදී ඔබව රඳවා තබා ගන්නා කාංසාව වළක්වා ගැනීම සඳහා ඔබ ප්‍රවෘත්ති බැලීම සීමා කරන්න, අවධිවීමේ ඔරලෝසුවක් ලෙස ඔබේ දුරකථනය භාවිතා නොකරන්න. ( නිල් ආලෝකය උපාංග ඔබේ නින්දට නරක ය) සහ ඔරලෝසුව පසුපසට හරවන්න. දැන් ඔබ නින්දට වැටෙන විට ඔබ ආතතියට පත් නොවනු ඇත.

මතක තබා ගන්න, මෙම තත්වයන් සාමාන්‍ය තත්වයට වඩා බොහෝ සෙයින් වෙනස් ය – එබැවින් අප අභියෝගයන්ට මුහුණ දීම පුදුමයක් නොවේ. 

ඩ්‍රේක් මෙසේ පවසයි. “මෙවැනි සිදුවීමක් අවසන් වරට සිදු වූයේ මීට වසර 100 කට පෙරය. “මෙය අප කිසිවෙකු මීට පෙර අත්විඳ නැති දෙයක් නොවේ.”

බී.බී.සී. වාර්තාවකි – සැකසුම – තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩ

Recommended For You

About the Author: Editor