Greater one-horned rhinos: නේපාලයෙන් ඇසෙන විස්මිත කතාව

සංරක්ෂණ ප්‍රයත්නයන්හි ධනාත්මක සන්ධිස්ථානයක් සනිටුහන් කරමින් වදවී යාමේ දැඩි තර්ජනයට ලක්ව සිටි නේපාලයේ එක් අං රයිනෝ Greater one-horned rhinos ගහනය පසුගිය පස්වසර තුළ 100කින් වර්ධනය වී තිබේ.

පසුගිය දා සිදු වූ නවතම සංගණනයේ ප්‍රතිඵල වලට අනුව, නේපාලයේ Greater one-horned rhinos ජනගහනය 2015 දී 645 සිට 752 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබේ.

නේපාලය Greater one-horned rhinos විශාල ප්‍රමාණයක් ඇති රටවල් කිහිපයක් අතර වේ. මෙම සත්වයා පසුගිය ශතවර්ෂයේදී වඳ වී යාමට ආසන්නව සිටි අතර නේපාලය සහ ඉන්දියාව ඔවුන් සංරක්ෂණයට දැඩි පියවර ගත්තේය. එය ආසියාවේ වනජීවී සංරක්ෂණයේ සාර්ථක කතාවක් ලෙස සැලකේ. 

“රයිනෝ සමීක්ෂණයේ සොයාගැනීම්වලින් අපි අතිශයින් සතුටට පත් වුණා. කොටින්ගෙන් පසු දැන් රයිනෝ ජනගහනය ද ඉහළ ගොස් තිබෙනවා‘‘ යැයි ජාතික උද්‍යාන හා වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ ජ්‍යෙෂ්ඨ නිලධාරියෙකු වන හරිභද්‍ර ආචාර්යා පැවසීය.

මුළු රයිනෝ සංඛ්‍යාවෙන් 90% කට වඩා ජීවත් වන්නේ චිට්වාන් ජාතික වනෝද්‍යානයේ  Chitwan National Park ය. කොටින්, අලි, දිවියන් සහ ගංගා ගරියාල් (මාළු අනුභව කරන කිඹුලන්) ද මෙහි වාසය කරයි.

මෑත දශකවල නේපාලයේ ජනගහන වැඩිවීමත් සමඟ රයිනෝ වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්විය.

රයිනෝවක් ඇය සමඟ තරුණ රයිනෝ වසු පැටවෙකු සමඟ තෘණ කරයි
රයිනෝස් ඔවුන්ගේ වාසස්ථාන තවත් විශේෂ කිහිපයක් සමඟ බෙදා ගනී

නේපාල බලධාරීන් පැවසුවේ කොරොන වයිරස් වසංගතය සතුන්ට සහ ඔවුන්ගේ වාසභූමියට යම් ආකාරයකින් උදව් කර ඇති බවයි. අනෙක් අතට, දඩයම්කරුවන් ද පසුගිය වසර තුළ රයිනෝ සතුන් සිවු දෙනකු ඝාතනය කර ඇත.

වසර පහකට වරක් සිදුවන රයිනෝ සංගණනය 2020 දී පැවැත්වීමට නියමිතව තිබූ නමුත් වසංගතය හේතුවෙන් එය කල් දමා තිබුණි. මෙම සමීක්ෂණයේදී රයිනෝස් සතුන් ගණනය කරනු ලබන්නේ දෘශ්‍ය සාක්ෂි මතය. ඒ සදහා මෙවර විශේෂඥයන් සහ වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තු නිලධාරීන් 350 ක් පමණ සති තුනක් පමණ වනාන්තරවල ගත කළහ.

ඇස්තමේන්තු පදනම් වී ඇත්තේ ලිංගිකත්වය, ප්‍රමාණය, අං, කන් හැඩ සහ සමේ නැමීම් වැනි අද්විතීය හඳුනාගැනීමේ ලක්ෂණ මත ය.

සංගණනය නිසැකවම දුෂ්කර විය. වර්ග කිලෝමීටර් 950ක් පමණ වන අභයභූමිය හරහා ගමන් කිරීමට හීලෑ කළ අලි යොදා ගනු ලැබිණි. මෙහිදී නිලධාරීන් කිහිප දෙනකු වල්අලි ප්‍රහාරයට ලක් වූ අතර තවත් සිදුවීම් රැසක් වාර්තා විය.

සංගණනයේදී රයිනෝ කවුන්ටර් කණ්ඩායමක් අලි පැදවීම ඡායාරූපයේ දැක්වේ
රයිනෝ ගණන් කිරීමේ කණ්ඩායම හීලෑ අලි සමග සති ගණන් වනාන්තරයේ ගත කළේය

ඉන් දින කිහිපයකට පසු බාර්ඩියා අභය භූමියේදී කොටියෙකු විසින් අලින් සදහා ආහාර එකතු කරමින් සිටි අලි පුහුණුකරුවෙකු මරා දැමීය. එහෙත් දුෂ්කරතා මධ්‍යයේ වුවද ගණන් කිරීම අවසන් විය. රයිනෝ සංඛ්‍යාවේ වැඩිවීම උත්තේජනයක් ලබා දෙන අතර විශේෂඥයන් පවසන්නේ තත්ත්වය තවමත් යහපත් යැයි තමන් නොසිතන බවයි.

“ජීව විද්‍යාත්මක දෘෂ්ටි කෝණයකින් බලන කල, පසුගිය සංගණන කාල පරිච්ඡේදය හා සසඳන විට පසුගිය වසර හය තුළ රයිනෝස් වර්ධනයේ ප්‍රතිශතය අඩු වී තිබේ” යැයි රයිනෝ ජීව විද්‍යාඥ නරේෂ් සුබෙඩි මහතා පැවසීය.

2011 සහ 2015 අතර වාර්ෂික රයිනෝ වර්ධනය 5%ක් වූ නමුත් නවතම සමීක්ෂණයෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ එම අගය 3% ක් දක්වා පහත වැටී ඇති බවයි.

ප්‍රවීණයන්ගේ අදහස අනුව මෙම පහළ යාමට ප්‍රධාන වශයෙන් හේතු වී ඇත්තේ ස්වාභාවික හේතූන් නිසා සිදු වූ මරණ සංඛ්‍යාව පෙර නොවූ විරූ ලෙස ඉහළ යාමයි. (මහලු විය, භෞමික සටන්, ගංවතුර අතරතුර දියේ ගිලීම හා රෝග වැනි) 2015 සිට රයිනෝ 160 ක් පමණ මියගොස් ඇත. සමහර රයිනෝ නේපාලයේ සිට ඉන්දියාවට පවා ගංවතුරෙන් ගසාගෙන ගොස් ඇත.

නේපාලය සිය වටිනා සංරක්ෂණ ව්‍යාපෘති සඳහා යුද්ධයේ හා මානව සංක්‍රමණයේ බලපෑම සීමා කිරීමට මහන්සි වී ඇත.

කලකදී නේපාලයේ රයිනෝ දහස් ගණනක් වාසය කළ නමුත් දේශපාලන නොසන්සුන්තාව සහ 1950 සහ 60 දශකවල චිත්වාන් ජාතික වනෝද්‍යානය අවට ජනතාව විශාල වශයෙන් ජනාවාස වීම හේතුවෙන් ඔවුන්ගේ සංඛ්‍යාව අඩු විය. දඩයම් කිරීම, වන විනාශය සහ වාසස්ථාන අත්පත් කර ගැනීම ඔවුන්ගේ පරිහානියට හේතු විය. දශකයකට පසුව, නේපාලයේ  රයිනෝ ගහනය 100 දක්වා දැවැන්ත ලෙස පහළ ගියේය.

පසුකාලීන දශක කිහිපය තුළ රයිනෝ ගහනය ඉහළ යාමට පටන් ගත්තේ දැඩි දඩයම් විරෝධී ක්‍රියාමාර්ග සහ වනාන්තර ප්‍රදේශ ආරක්ෂා කිරීමෙනි.

එහෙත් 2006 දී අවසන් වූ නේපාලයේ ආරක්ෂක හමුදා සහ මාඕවාදී කැරලිකරුවන් අතර වසර 10 ක සිවිල් යුද්ධය වන ජීවීන්ට විනාශකාරී බලපෑමක් ඇති කළේය. දඩයක්කාරයෝ නොසන්සුන්තාව සිය වාසියට යොදා ගනිමින් රයිනෝවන් සිය ගණනින් ඝාතනය කළහ.

මවක් ඇගේ පැටවා සමඟ රයිනෝ
රයිනෝස් ඔවුන්ගේ අං සඳහා දඩයම් කරනු ලැබේ – නමුත් ඒවා ඖධීය ගුණය ගැන විද්‍යාත්මක සාක්ෂි නැත.

සොබාදහම සඳහා වන ලෝක ව්‍යාප්ත අරමුදල (WWF) පවසන්නේ රයිනෝ දඩයම් කරනු ලබන්නේ ඔවුන්ගේ අං සාම්ප්‍රදායික නැගෙනහිර ආසියානු ඖෂධ සදහා භාවිතා වන බැවින් වන බවයි. එහෙත් එවැනි ඖෂධවල වටිනාකම පිළිබඳ විද්‍යාත්මක සාක්ෂි නොමැත.

“වනාන්තරය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා අපට ප්‍රමාණවත් මිනිස් බලයක් තිබුණේ නෑ. දඩයම්කරුවන්ට අපට වඩා දියුණු ආයුධ ද තිබුණා. සිවිල් යුද්ධය අවසන් වූ පසු, දඩයම් කිරීම මැඩපැවැත්වීම සඳහා අපි බහුකාර්ය උපාය මාර්ගයක් අනුගමනය කළා” යැයි චිත්වාන් උද්‍යානයේ ප්‍රධාන සංරක්ෂණ නිලධාරී අනනාත් බරාල් පැවසීය.

රජය විසින් නේපාල සොල්දාදුවන් සිය ගණනක් උද්‍යාන තුළට යොදවා ඇති අතර, දඩයම් ජාලය කඩාකප්පල් කිරීම සඳහා ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවන් බඳවා ගන්නා ලදී. නීතිවිරෝධී වනජීවී ජාවාරමට සම්බන්ධ අයට එරෙහිව පොලීසිය ද මෙහෙයුමක් දියත් කළේය.

රයිනෝ සංඛ්‍යාව වැඩිවීමත් සමඟම සංචාරක ව්‍යාපාරය ද ඉහළ ගොස් ඇත. බලධාරීන් පැවසුවේ උද්‍යානයෙන් ලැබෙන ආදායමෙන් 40%ක් පමණ අවට ගම්වල සංවර්ධන ව්‍යාපෘති සඳහා ආයෝජනය කර ඇති බවයි.

චිත්වාන් හි සාර්ථකත්වය සමග වනජීවී දෙපාර්තමේන්තුවට අවශ්‍ය වූයේ වෙනත් උද්‍යානවල රයිනෝ ජනගහනයක් ඇති කිරීමටයි. 1980 දශකයේ මැද භාගයේ සිට ඔවුන් රයිනෝ 80 කට වැඩි ප්‍රමාණයක් චිත්වාන් උද්‍යානයේ සිට බාර්ඩියා අභයභූමිය වෙත ගෙන ගිය නමුත් දඩයම් හේතුවෙන් එය අසාර්ථක විය. මේ තත්ත්වය තුළ චිත්වාන් වලින් ඔබ්බට, වෙනත් අභයභූමිවල රයිනෝ ගහනය වර්ධනය කිරීමට ගත් උත්සාහයන් සාර්ථක වී නැත.

නවතම සංගණනයට අනුව බාර්ඩියා හි රයිනෝ 38 ක් වාසය කරන අතර ශුක්ලෆන්ත ජාතික වනෝද්‍යානයට ඇත්තේ 17 ක් සහ පාර්සා උද්‍යානයේ තිදෙනෙක් සිටිති.

වැඩිවන රයිනෝ ගහනය ධනාත්මක සංරක්ෂණ කතාවක් වන අතර, සීමිත වනාන්තර ප්‍රදේශවල ඔවුන්ගේ සංඛ්‍යාව පවත්වා ගන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව සැලකිලිමත් වේ.

“එය විශාල අභියෝගයක් වනු ඇත,” නේපාලයේ WWF හි රට නියෝජිත ගනා ගුරුන්ග් බීබීසීයට පැවසීය. “කොටින්ට සහ රයිනෝවරුන්ට ඔවුන්ගේ ජනගහනය වැඩි වන විට සැරිසැරීමට විශාල ප්‍රදේශ අවශ්‍ය වෙනවා. ඔවුන් උද්‍යානයේ අද්දරට පැමිණ මිනිස් – සත්ව ගැටුම් ඇති කරනවා”

බාර්ඩියා උද්‍යානය අවට ප්‍රදේශවල පසුගිය වසරේදී කොටින් විසින් පුද්ගලයින් 10 දෙනෙකු ඝාතනය කර ඇති අතර එය ගම්වාසීන් අතර භීතියක් ඇති කරයි. සමහර විට අභය භූමිය අවට මහාමාර්ගවල වේගයෙන් ධාවනය වන වාහන කොටින්ට මාරාන්තික වී ඇත.

රයිනෝ සහ කොටි ජනගහනය වැඩිවීම නේපාලය වැනි දුප්පත් රටකට සුවිශේෂී ජයග්‍රහණයක් වන නමුත් විශේෂඥයන් පවසන්නේ එහි සංරක්ෂණ සාර්ථකත්වය පවත්වා ගැනීම සඳහා ක්‍රියාකාරී කළමනාකරණයක් අවශ්‍ය බවයි.

රයිනෝ ජීව විද්‍යාඥ සුබෙඩි මහතා යෝජනා කරන්නේ උද්‍යාන අසල ජීවත් වන ගම්වැසියන්ට වැඩි වන්දි සහ බෝග රක්ෂණයක් ලබා දිය හැකි බවයි.

“රයිනෝ ජනගහනය අපගේ උද්‍යානවල ධාරිතාවයෙන් ඔබ්බට ගියහොත් ඉන්දියාව වැනි රටවලට ඔවුන් පරිත්‍යාග කළ හැකියි. පුද්ගලික අංශයට ද අප්‍රිකාවේ මෙන් වනජීවී උද්‍යාන පිහිටුවීමට ද හැකියි” සුබෙඩි මහතා පැවසීය.

බී.බී.සී වාර්තාවකි – සැකසුම – තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩ

Recommended For You

About the Author: Thusal